Xabier Legarreta Gazteria eta Erronka Demografikoko sailburuordeak amaiera eman dio atzo eta gaur Bilboko Euskalduna Jauregian egindako Atzerritartasun Zuzenbideari buruzko Nazioarteko I. Kongresuari. "Atzerritartasunaz, harreraz eta integrazioaz hitz egitea arauei eta prozedurei buruz hitz egitea da, baina pertsonez hitz egitea ere bada. Dimentsio bikoitz horrek zorrotz lan egitera behartzen du. Eskubideak eta betebeharrak bermatzeko zorroztasun juridikoa. Zorroztasun administratiboa prozedurak behar bezala aplikatzeko eta zorroztasuna eztabaida publikoan, errealitate konplexu bat ulertzen laguntzen ez duten sinplifikazioak saihesteko. Espiritu horrekin itxiko dugu gaur Kongresua "amaitu du Xabier Legarretak.
Atzerritartasun, Harrera eta Immigrazio Zuzenbideari buruzko Nazioarteko I. Biltzarrean ondorio orokor gisa jasotako ideia nagusiek erakusten dutenez, migrazio-politika sendo bat ez da soilik sarreren kontrolagatik edo arau berriak onartzeagatik definitzen. Ondorioen testu nagusiaren arabera, erakundeek eta gizarteak eskubide formalak benetako aukera bihurtzeko, erantzukizunak koordinatzeko eta bizi-proiektuei laguntzeko duten gaitasunak definitzen du migrazio-politika.
Xabier Aierdi Soziologian doktoreak eman ditu ondorio guztiak, eta 8 mahai-inguru paralelo, 2 hitzaldi nagusi eta 700 pertsona baino gehiagoren eta dozenaka adituren parte-hartzea izan du. Hauek dira bildutako ondorio nagusiak:
1. Pertsonak ardatz dituen migrazio-politika
Migrazioak gizarte garaikideen egiturazko errealitate egituratzailea direla partekatzen da ideia nagusi gisa. Ezin dira soilik muga-kontroleko, administrazio-kudeaketako edo lan-beharren estaldurako gai gisa jorratu. Ikuspegi integrala eskatzen dute, eskubideak, segurtasun juridikoa, harrera, inklusioa, parte-hartzea eta bizikidetza uztartuko dituena; izan ere, espediente bakoitzaren atzean ibilbide bat, familia bat, gaitasunak eta bizi-proiektu bat dituen pertsona bat dago. Esku-hartzeak bat etorri dira migrazio-politiken eraginkortasuna eskubideak bermatzeko eta autonomia, egonkortasuna eta kidetasuna sortzeko duten gaitasunaren arabera neurtu behar dela esatean. Administrazioaren erregularizazioa abiapuntu bat da, ez helburu bat: enpleguarekin, prestakuntzarekin, etxebizitzarekin, hezkuntzarekin, osasunarekin, gizarte-zerbitzuekin, hizkuntzen ikaskuntzarekin eta parte-hartze komunitarioarekin lotu behar da.
2. Migrazio eta Asilorako Europako Ituna: bermedun aplikazioa eta maila anitzeko gobernantza
Migrazio eta Asilorako Europako Itunaren aurrean Euskadiri buruz egindako konferentziak nabarmendu du esparru komun berriak koordinazio handiagoa, prozedura homogeneoagoak eta Estatuen arteko erantzukizunen banaketa orekatuagoa ekar ditzakeela. Eskualdeek identifikazio- eta inplementazio-prozesuan parte-hartze handiagoa izatea eskatu da; gainera, haien balioa aplikatzeko moduaren araberakoa izango da. Prozeduren azkartasunak, sistemen elkarreragingarritasunak eta fluxu-gehikuntzen aurreko prestakuntzak ezin dute ahuldu laguntza juridikoa, kalteberatasunen identifikazioa, adingabeen babesa eta oinarrizko eskubideen ikuskapen independentea.
Mikel Anton, Alfred Woeger eta Razan Ismailen ekarpenak maila anitzeko benetako gobernantzaren premian elkartu dira. Autonomia-erkidegoetako eta tokiko agintariek ez dute kanpoko erabakiak betearaztera mugatu behar: politiken diseinuan, jarraipenean eta ebaluazioan parte hartu behar dute, horiek lotzen baitute Europako esparrua gizarte, osasun, hezkuntza eta harrera-sistemekin. Halaber, integraziorako finantzaketa nahikoa, ebidentzietan oinarritutako komunikazio publikoa eta hirugarren herrialdeekiko lankidetza ere eskatu dira, eskubideak kontrol-helburuen mende jartzen ez dituena.
3. Atzerritartasunari eta berme juridikoei buruzko legeria
Atzerritartasunari buruzko legeriari buruzko mahaiak konplexutasun handiko sistema bat erakutsi du, 4/2000 Lege Organikoaren, ondorengo erregelamenduen, jurisprudentziaren eta Europar Batasuneko zuzenbidearen arteko elkarrekintzak eraikia. Jose M.ª Peyk adierazi duenez, nahiz eta erreferentziazko legeak bere horretan jarraitu, eredua sakonki aldatu da: araudiak paper zentrala hartu du eta auzitegiek mugak eta bermeak ezarri behar izan dituzte. Hasiera batean ohiz kanpokoak ziren figurak, hala nola errotzea, erregularizazio indibidualerako ohiko bide bihurtu dira.
Patricia Fernándezek arauaren ondorio zehatzetan jarri du arreta: etxebizitza-betekizunak, errolda, bazterketa-oztopo gisa jardun dezaketen kontratuak edo dokumentazioa; asiloa erregularizatzeko beste bide batzuekin bateragarri egiteko zailtasunak; eta mugan babesgabetasun-arriskuak. Partekatutako ondorioa izan zen irregulartasun administratiboak ezin dituela inoiz giza duintasunari lotutako eskubideak deuseztatu. Prozedurak sinplifikatzea, gerora sortutako irregulartasuna murriztea, atzerritartasun-bulegoak hobetzea, berritzeak malgutzea eta haurren interes gorena edozein administrazio-kategoriari gailentzen zaiola bermatzea proposatu da.
Berme juridikoei buruzko mahaiak ondorio horiek indartu ditu. Cesar Tolosa, Patricia Barcena eta Susana Cuestaren ekarpenek gogorarazi dute oinarrizko eskubideak pertsona guztiei dagozkiela, dokumentu-egoera edozein dela ere. Baieztapen hori eraginkorra izan dadin, informazio ulergarria, itzulpena, abokatu-laguntza, babes judiziala, asilorako benetako sarbidea eta askatasunik gabeko guneen kontrola behar dira. Hirugarren Sektore Sozialak funtzio erabakigarria betetzen du: oztopoak detektatzen ditu, kasuak laguntzen ditu, salaketak bideratzen ditu eta aldaketak sustatzen ditu intzidentzia eta auzi estrategikoaren bidez.
4. Prestakuntza, enplegua eta atzerritartasuna: kontratutik bizi-proiektura
Prestakuntzari eta enpleguari buruzko saioan ondorioztatu denez, zahartzeak eta belaunaldien arteko erreleboak ezinbestekoa egingo dute biztanleria migratzaileak Euskadiren etorkizunari ekarpena egitea. Hala ere, pertsonak ezin dira baloratu lanpostu hutsen edo produkzio-beharren erantzun gisa soilik. Bere eskubideek eta duintasunak ez dute zerikusirik bere erabilgarritasun ekonomikoarekin. Erronka demografia- eta lan-premia bat oparotasun, kohesio eta kidetzako proiektu partekatu bihurtzea da.
Hitzaldiek eta testigantzek oso oztopo zehatzak adierazi zituzten: baimenen eta bisen moteltasuna, homologazio luzeak, gainkualifikazioa, gaitasunen aintzatespenik eza, etxebizitza-zailtasunak eta sektore prekarioetan kontzentratzea, batez ere zaintzak. Trantsizio digitalek eta ekologikoek gaitasun berrien eskaera areagotuko dute, eta, beraz, ezinbestekoak izango dira etengabeko prestakuntza eta hezkuntza, egiaztapena eta enplegua lotuko dituzten ibilbide arinak. Halaber, estaldura zaileko okupazioen katalogoa eguneratzea eta administrazio, enplegu-zerbitzu, enpresa eta gizarte-erakunde hobeak koordinatzea eskatu zen.
Aurkeztutako esperientziek erakutsi dute gizarteratzea ez dela amaitzen kontratu bat sinatuta. Lan-baldintza duinak, egonkortasuna, etxebizitza, familiaren laguntza, ikaskuntza, sare sozialak eta laguntza emozionala eskatzen ditu. Enpresa txikiek laguntza behar dute prestatzeko eta kontratatzeko; langileek segurtasuna behar dute bizi-proiektu bat garatzeko. Integrazioaren kalitatea autonomiaren eta iraunkortasunaren arabera neurtu behar da, ez bakarrik betetako lanpostu kopuruaren arabera.
5. Emakume migratuak: genero-ikuspegi intersekzionala
Emakume migratuei buruzko tailerrak azpimarratu duenez, egoera administratiboa, generoa, jatorria, posizio sozioekonomikoa eta familia-erantzukizunak konbinatu egiten dira eta desberdintasuna areagotu dezakete. Itxuraz neutralak diren arauek — erroldatzeari, etxebizitzari, homologazioari edo familia berriz elkartzeari buruzkoak — ondorio desberdinak sortzen dituzte errealitate desberdinei aplikatzen zaizkienean. Horregatik, ikuspegi intersekzionala migrazio-politika guztien diseinuan, betearazpenean eta ebaluazioan txertatu behar da, eta ez da gehigarri gisa hartu behar.
Erantzun espezializatuak eskatu dira indarkeria matxistaren biktima diren emakumeentzat, bereziki mendekotasun ekonomikoak, familiarrak edo dokumentalak laguntza eskatzea zailtzen duenean. Lehentasunen artean daude erroldatze soziala zabaltzea, homologazioak arintzea, guraso bakarreko familien kontziliazioa eta babesa hobetzea, arreta psikosoziala kultura- eta hizkuntza-egokitasunarekin eskaintzea eta profesionalak prestatzea estereotipoak saihesteko. Sare komunitarioak eta Emakumeen Etxeak funtsezkoak dira, baina ez dute ordezkatzen erakundeen erantzukizuna, hau da, oztopoak kentzea eta indarkeria instituzionala prebenitzea.
6. Laguntza, kide izatea eta jardunbide egokiak
Aztertutako jardunbide egokiak bat etorri dira "egotea" eta "kide izatea" bereiztean. Baimen edo arreta puntual batek ez du bermatzen inklusioa. Ibilbideak pertsonalizatuak, jarraituak eta dimentsio anitzekoak izan behar dira, etxebizitzarekin, prestakuntzarekin, enpleguarekin, laguntza juridikoarekin, parte-hartzearekin eta komunitate-loturekin. TRAPEZISTAK Euskadin eta PUOI Plus Italian bezalako programek erakutsi zuten lankidetza publiko-sozialak eta publiko-pribatuak urrakortasuna autonomia bihur dezakeela leihatila bakarren, laguntza profesionalaren, praktika tutorizatuen eta lan-bitartekaritzaren bidez.
Integrazioa batez ere auzoetan, herrietan eta hirietan eraikitzen da. Horregatik, arrakasta-adierazleek arreta edo espediente kopurutik harago joan behar dute: pertsonek eskubideak eskuratzen dituzten, sareak sortzen dituzten, parte hartzen duten, autonomia lortzen duten eta komunitatearen parte sentitzen diren begiratu behar dute. Laguntza hobea da hartzaileei entzuten dienean, eta erantzukizun publikoa, hirugarren sektoreko esperientzia eta enpresen inplikazioa uztartzen ditu.
7. Euskadi eta udalerriak: integrazioaren zerbitzura dauden eskumenak
Eskumen eta tresna berriei buruzko konferentziek adierazi dutenez, sarrerari, bizilekuari eta asiloari buruzko erabakiak nagusiki Europan eta Estatuan hartzen badira ere, integrazioa lurraldean gertatzen da. Euskadik, Eusko Jaurlaritzak, aldundiek eta udalek eremu erabakigarriak kudeatzen dituzte — enplegua, hezkuntza, etxebizitza, osasuna eta gizarte-zerbitzuak —, eta erantzuteko gaitasuna, informazioa eta baliabideak izan behar dituzte. Kontua ez da bakarrik nork duen formalki eskumen bat, baizik eta nola koordinatzen diren erakundeak irtenbide eraginkorrak eskaintzeko.
Estatuaren eta Euskadiren arteko aldebiko mekanismoak indartzea proposatu da, Euskadik eskumen gehiago izan ditzan migrazioaren arloan, eta udalerriak modu egonkorrean sar daitezen plangintzan, bereziki finantzazioa, prestakuntza eta laguntza teknikoa duten herri txiki eta ertainei lagunduz. Helburua da gaur egungo harrerako eta integrazioko euskal sistemaren egonkortasunetik koordinatuagoa, ebaluagarriagoa eta migratzaileek bizitza publikoan parte-hartze handiagoa izango duten sistemara eboluzionatzea.
Informazio gehiago Irekia atarian (Leiho berrian irekiko da)